سخن محبت آمیز

"زبانت را به سخن ملایم و سلام کردن عادت بده تا دوستان زیاد و دشمنانت کم شوند"

غرر و درر /ج4/ ص329

گفتگو و سوال و جواب زن و شوهر باید مودبانه و محبت آمیز باشد نه خصمانه و نفرت انگیز.یک مطلب را می توان طوری ادا کرد که شنونده را خوش آید و پاسخ نیکو بشنود و یا می توان همان مطلب را به نحوی ادا کرد که شنونده یا جواب ندهد یا جواب زشت و تند بدهد.  "بنشینید ، بفرمایید ، بتمرگید" این مثال را بارها شنیده اید که یک کلمه را می توان به چه حالاتی بیان کرد.

برای مثال خانم محترم لیوانی برای خانه لازم دارد او می تواند به شوهرش بگوید:

1-اگر به بازار رفتید لیوان هم بخرید

2- لیوان نداریم، عیب ندارد توی چیز دیگرسی آب می خوریم

3-چرا برای خانه لیوان نمی خری؟

4-مرد باید عاقل باشد، وقتی دید لیوان نداریم خودش باید بخرد

و.....

که البته ده ها جمله زیباتر و زشت تر از اینها هم می توان به کار برد.ولی توصیه اسلام این است که خانم محترم جمله ای را که از همه زیباتر و مودبانه تر است بر زبان جاری کند تا متقابلا جوابی زیبا و نیکو بشنود.

و نیز شوهر هم برای دوختن دکمه لباسش می تواند بگوید:

خانم، نخ و سوزن را لطف کنید تا دکمه ام را بدوزم. در آنصورت خانم  محترم خواهد گفت: عزیزم لطف کنید ،من بدوزم، ولی اگر شوهر بگوید: زن! مگه کوری؟ دکمه افتاده ی لباس مرا نمی بینی؟ که متقابل جواب زیبایی نخواهد دریافت کرد.

اما اگر خواسته یکی از طرفین به دلایلی انجام نشد، باز هم نباید خشمگین شد و در کمال صبوری بگوید: "فکر کنم هنوز بازار نرفته اید" یا اینکه "مثل اینکه این روزها سرتان شلوغ است" و جملاتی بسی زیباتر که هر انسان خوش سلیقه ای می تواند آنها را بیان کند.

گاهی باید توجه داشت که ما در زندگی روزمره خود کلمات یا جملاتی را بیان می کنیم که ممکن است اثر آن تا مدتها بر دل طرف مقابل باقی بماند مانند اینکه زنی به شوهرش بگوید تو سوادت کم است اگر می دانستم با تو ازدواج نمی کردم یا مرد بگوید اگر میدانستم اندام مناسبی نداری شوهرت نمی شدم.

می دانید که این جملات باعث ایجاد دلسردی و افسردگی و در نتیجه دوری از یکدیگر و از بین رفتن محبت می شود.نخستین اثر این جملات تنفر و اتزجار است ، از بین رفتن صفا و صمیمیت است. مطمئنا هر کدام از زن و شوهر بعد از بیان آنها، سریغ پشیمان شده و خود را ملامت می کند . پس سعی کنیم نسنجیده سخن نگوییم و اگر طرف مقابلمان با ما اینگونه سخن گفت، سعه صدر داشته باشیم و نشنیده رد کنیم.

گاهی اوقات نیز زن و شوهر می توانند در مقابل تندی یکدیگر جوابی مهربانانه یا حتی مخلوط به طنز بدهند تا آتش خشم طرف را نیز خاموش کنند. برای مثال، زنی عصبانی شده و می گوید: " من از کار زیاد در خانه خسته شدم ، زانوهایم درد می کند، تو اصلا به فکر من نیستی، پس من هم به خانه پدرم میروم" شوهر در جواب بگوید : "شما که میدانید من بدون شما لحظه ای آرامش ندارم حالا مرا تنها می گذاری؟" یا مردی ناراحت می شود و می گوید: "من از دست تو سرم را به دیوار می زنم و یقه ام را پاره می کنم" که خانم زیرک می گوید: " نه عزیزم، سرت را به سر سخت من بزن که شوهرم را عصبانی میکنم و اما یقه، اول برو یک پیراهن کهنه بپوش تا زحمت دوختن آن به گردن من نیفتد! "

خلاصه اینکه با متانت و سعه صدر می توان میدان رزم را به حجله بزم تبدیل کرد و همسر عصبانی را با محبت خلع سلاح کرده که نتواند به خشونت خود ادامه دهد.

مهمتر از کلمات آهنگ و تن صداست که می تواند بسیار تأثیر گذار باشد.آهنگ نرم و ملایم ایجاد محبت می کند،چنانکه صدای کلفت و خشن ملال و نفرت می آورد. لب خندان و چهره شکفته و باز شنونده را جلب می کند چنانکه ترشرویی و اخم هنگام صحبت، مخاطب را دلسرد و افسرده می کند. و نیز گفتن کلمه چشم در برابر تقاضای همسر در ایجاد محبت معجزه می کند. اگر شما می ترسید از گفتن این جمله، خب آن را در ابتدا به طنز بگویید... .

انتخاب غذا

اگر زن و شوهر در تعیین غذایی که می خواهند بخورند اختلاف سلیقه  پیدا کردند و هر کدام غذای مخصوصی را پیشنهاد نمودند، طبق قوانین اجتماعی، حق اولویت برای مرد است، زیرا تحمل مخارج و تهیه لوازم و مواد اولیه بر عهده اوست. ولی دین اسلام، در این مورد جانب زن را رعایت کرده و به شوهر دستور می دهد همان غذایی را بخورد که همسرش مایل است البته اینها با فرض این است که یکی از این دو برای حفظ سلامت خویش، رژیم مخصوصی نداشته باشد.

مردی که چنین کند، از نظر اسلام مومن است و مردی که غذای مطابق میل خود را بر زنش تحمیل کند، منافق است. چه زیباست که چون صبح شوهر از خانه بیرون می رود، زن سؤال کند:برای ظهر چه غذایی درست کنم؟ و شوهر بگوید: هر غذایی را که خودتان میل دارید و درست کردید من هم می خورم، من مسلمانم. طبق دستور امامم رفتار می کنم. من منافق که نیستم.

در اینجا معنای منافق و نسبت آن با بحث ضمن حدیثی بیان می شود.

"هر مسلمانی عقد ازدواجش مطابق مقررات اسلام است. مرد مسلمانی که با همسری مسلمان ازدواج نموده قبول کرده که مطابق دستور اسلام با زنش رفتار کند و زن را امانت خدا بداند؛ به علاوه چون بانو ضعیفتر از مرد است، شوهر باید همواره جانب او را رعایت کند، اسلام هم همینگونه دستور داده است،بنابراین مردی که غذای خواست خود را بر همسرش تحمیل کند، در واقع نفاق ورزیدهو عملش با زبان و نیتش که می گوید"من مسلمانم" مخالف گشته است.

وسائل/ ج15/ ص250

نگهداری اموال منزل

"علی بن موسی الرضا علیه السلام فرمودند: هیچ کس فایده ای به دست نیاورده است که بهتر از همسر شایسته ایی باشد که چون به او بنگرد شاد گردد و چون از نزد او غایب شود، عفت خویش و مال او را نگهدار باشد.

وسائل/ ج14/ ص22

همانطور که وجود زن امانت خداست در دست مرد، اموال مرد هم امانت است در دست زن. پیداست که خود زن هم از آن اموال استفاده  میکند بلکه بیشتر از مرد. زیرا او بیشتر در خانه است. بنابراین در حفظ و نگهداری آنها کوشش خواهد کرد.

شاید تذکر این نکته به این دلیل است که زن غالبا مغلوب احساسات و عواطف قرار می گیرد و گدایان حرفه ای و دعانویسان دروغگو، می توانند به بهانه ایجاد محبت بین زن و شوهر و بهانه های دیگر، عواطف زنان را تحریک کنند و قسمتی از پول یا مال شوهر را از آنها بگیرند. از این جهت در شرع مقدس اسلام این تذکر داده شده است تا زنان مواظب این شیادان باشند و در نگهداری اموال شوهر کوشش و مراقبت بیشتری کنند.

هم چنین زنان در حفظ و نگهداری اموال از دستبرد سارقین و شکستن و ریختن و اسراف کردن کوتاهی نکنند و مسامحه روا ندارند. اگر احیانا زنی اشتباه کرد و مالی را تلف نمود، شوهر بزرگوارش هیچگاه به زن پرخاش نمی کند و نق نمی زند، بلکه سخنی می گوید که از خجالت زن بکاهد زیرا می داند که او عمدا چنین کاری را نکرده است.

اگر هم یکبار به دلیل خسارت سنگین به همسرش سخن تلخی گفت، بعدا پشیمان می شود و عذر خواهی می کند. اگر هم شوهر نادنی کرد و دوباره پرخاش نمود، خانم عاقل تحمل می کند و با کنترل اعصاب جواب عاقلانه می دهد و می گوید: "من که عمدا چنین کاری را نکرده ام، از دستم افتاد و شکست. خودم هم غصه می خورم" و مانند این کلمات را می گوید. نه آنکه خدای نخواسته ، زن هم مقابله به مثل کند؛ پرخاش کند، کلمات تند و درشت گوید تا در گیری و نزاع برپا شود.

خداحافظی

"هنگامی که حضرت حسین علیه السلام ، هفتاد و تن از اهل بیتش را دید که روی زمین افتاده اند، متوجه خیمه زنان شدو با صدای بلند فرمود: ای زینب! و ای ام کلثوم!سلام آخرم بر شما باد... ."

بحار الانوار/ ج45/ ص47

خداحافظی هم مانند سلام کردن، ایجاد محبت و الفت می کند، بذر دوستی و مودت می کارد. شوهران نباید از این امور به ظاهر کوچکو در واقع بزرگ و ارزشمند غافل شوند. زنان طبق عواطف و احساسات لطیفتری که دارند، اگر گاهی از خانه بیرون بروندو شوهر در خانه باشد، خداحافظی می کنند.شوهران هم  باید همیشه وقتی از منزل خارج می شوند، این کلمه کوچک "خداحافظ شما" را که در باطن بسی پر محتوا و محبت انگیز است را فراموش نکنند.

شوهر با گفتن این جمله کوتاه، چشم همسرش را روشن و دلش را گرم نگه می دارد. زن هم کارهای خانه را با دلگرمی و شوق و رضایت انجام می دهد، خانه را تمیزتر و غذا را لذیذتر می سازد و از همه مهمتر نشاط و سروری است که در اثر خداحافظی شوهر، نصیب زن می شود. این خداحافظی، بدن زن را سالم و روحش را شادمان و احساساتش را بیدار نگه می دارد.برای این نعمتها ارزشی نمی توان پیدا کرد. شادی روح و شوق و شعف و انبساط وجه بالاترین نعمتهای الهی است که در اینجا شوهر با گفتن یک جمله کوتاه به همسرش هدیه می کند.

پیشباز و بدرقه رفتن

"مردی خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: همسری دارم که هرگاه وارد خانه می شوم به استقبالم می آید و چون خارج می شوم بدرقه ام می کند و زمانی که مرا اندوهگین می بیند می گوید: اگر برای روزی ( مخارج زندگی) غصه می خوری بدان که دیگری (خداوند متعال ) آنرا به عهده گرفته است و اگر برای آخرت غصه می خوری خدا اندوهت را زیاد کند. (بیشتر به فکر آخرت باش)

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: خداوند بر روی زمین عاملان و کارگزارانی دارد و این زن یکی از عاملان خدا است. او نصف پاداش شهید را دارد."

زن با محبت گاهی که کار مهمی ندارد، هنگام بیرون رفتن شوهر از خانه، او را بدرقه کند، چند قدمی پشت سرش برود، مرد خداحافظی کند و خانم، شوهر خود را به خدا بسپارد و نیز هنگام وارد شدن مرد به خانه، گاهی زن به استقبال شوهر رود و پس از مراسم سلام و جواب، اگر آقا چیزی برای خانه خریده و زیر بغل دارد، خانم مهربانش از او بگیرد و تشکر کند. شاید تعجب کنید اگر بگوییم اینها دستور اسلام است، حدیث پیغمبر است، ولی تعجب نکنید که اسلام همه  اینها را و حتی کوچکتر از اینها را هم بیان کرده است که اگر نمی گفت، دین ناقصی بود فقط مسلمانان حقجو باید دنبالش بروند و سوال کنند و با عمل خود غیر مسلمین را تشویق به اسلام نمایند. نه اینکه دیگران در عمل کردن به این دستورات محکم آسمانی از آنها جلو بیفتند و آنان را خشن و خشک معرفی کنند و عصبانی و بی عاطفه بدانند.

بانوی محترم! به استقبال و بدرقه ی شوهر رفتن برای هیچ کس جز برای خودت سودی ندارد. که پیغمبر مهربان و دلسوزت به تو دستور می دهد و تو را در این کار عامل الهی می خواند، یعنی کسی که برای خدا کار می کند و نیز تو را اهل بهشت می داند. علاوه بر اینکه این عمل محبت و صفا و صمیمیت تو را با شوهرت مستحکم تر می کند. شوهرت اگر چه نادان باشد ولی انسان است و انسان بنده ی احسان است. یکبار نه بار دیگر تلافی می کند، محبت می کند. او هم خوش زبان می شود، لغزشها را نادیده می گیرد و عینک خوش بینی به چشم می زند.  گاهی اتفاق می افتد که چند قدم پشت سر کسی رفتن و با او خداحافظی کردن، فرد را که کافر است متمایل به اسلام می کند. (عملی که حضرت علی علیه السلام  که با یک راهب مسیحی در راهی که با هم همراه شده بودند انجام دادند و او مسلمان شد.)

سلام کردن

هرگاه کسی شما را سلام و ستایشی کرد، آن سلام و ستایش را به بهتر از آن یا مانند آن پاسخ دهید که خدا حسابگر همه چیز است

سوره ی نساء آیه 86

سلام کردن مسلمین به یکدیگر، ایجاد انس و الفت می کند. کینه ها و کدورتها را می زداید، اخم پیشانی ها را باز می کند. بنابراین زن و شوهری که نیاز به انس و الفت و وصفا و صمیمیت بیشتری دارند، این دستور را باید بیشتر رعایت کنند. شوهر که از از در منزل وارد می شود، باید به همسرش سلام کند و هنگام برخاستن از خواب زن به شوهرش سلام کند. البته چه زیباست آنکه در سلام کردن هر یک بر دیگری سبقت بگیرد.

سلام باید با صدای واضح و بلند باشدريا، نه آهسته و نهان. زن و شوهر نباید این موضوع را که اسلام به آن اهمیت زیاد داده است، کوچک شمرند و بگویند: سلام کردن برای بیگانگان است. خیر این گونه نیست.

می دانید که سلام کردن مستحب و جواب آن واجب است.پس اگر همسری سلام کند و همسر وی جوابش را ندهد، علاوه بر عواقب وخیم زندگی خانوادگی، یعنی اختلاف و کینه و نزاع و جدایی، خداوند عادل در روز قیامت کسی را که جواب سلام نداده است را عذاب می کند. 

امیدوارم در میان شما خوانندگان و بازدیدکنندگان گرامی زن و شوهری نباشند که به خاطر کدورت و اختلاف، به یکدیگر سلام نکنند یا اگر یکی سلام می کند، دیگری جواب ندهد یا جواب سردی دهد. ولی اگر _خدایی نکرده_ چنین افرادی باشند، باید بدانند که شیطان بر آنها سوار شده و مغلوب هوای نفس خود گردیده اند.

                                          زن در خانواده

بهترین زنان ، زنی است که وقتی خشمگین میشود یا شوهرش بر او خشم می گیرد، بگوید دستم را در دست تو می گذارم و خواب را به چشمم راه نمی دهم تا وقتی از من راضی شوی.

    پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

بهترین شما مسلمانان ، مردی است که با زنش خوشرفتار باشد و من از همه ی شما نسبت به زنانم خوشرفتارترم

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

هر زنی که شوهرش را با زبانش بیازارد ، خداوند هیچ کفاره و توبه ای را از او نپذیرد و هیچ کار نیکش را قبول نکند تا وقتی که شوهرش را راضی کند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

در همه ی احوال با همسرت مدارا کن و با او به نیکی معاشرت نما تا زندگیت با صفا شود

امیرالمؤمنین علیه السلام

هر زنی که کج خلقی شوهرش را تحمل نماید خداوند به او ثواب آسیه (همسر فرعون) را می دهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

صدا زدن

سه چیز است که دوستی مسلمان را با مسلمان دیگر، صاف و خالص می کند:

1-همگامی که او را ملاقات می کند، با خوشرویی با وی برخورد نماید.

2- زمانی که خواست کنار او بنشیند برایش جا باز کند.

3-به بهترین نامی که دوست دارد، او را صدا بزند.

اصول کافی/ج2/ص643  

هر یک از زن و شوهر باید همسر خود را به نامی صدا بزند که او بیشتر دوست دارد و خوشش می آید. چه اسم کوچک باشد و یا نام خانوادگی یا القاب مذهبی یا عناوین اجنماعی .

بهتر است پیش از آنکه زن و شوهر لقب و عنوانی پیدا کنند، یعنی سالهای اول ازدواج ، که هنوز دکتر و مهندس و حاجی نشده اند و یکدیگر را به اسم کوچک یا نام فامیل می خوانند، چاشنی محبتی بر آن بیافزایند و مثلا "حسین جان و مریم جان" بگویند یا "علی آقا و  زهرا خانم" صدا بزنند. صدا زدن به اسم تنها توهین آمیز است و بدتر آنکه مردی اسمش ابوالحسن یا ابوالقاسم باشد و همسرش او را به نیمه ی اول صدا بزند.ممکن است گفته شود اگر میان زن و شوهر خلوص و صفا باشد اینها توهین به حساب نمی آید اما باید بگویم درست اما مانند آقا و خانم ایجاد محبت نمیکند اما چون من می خواهم در اینجا دستور اسلام را بیان کنم متذکر می شوم که "اسلام سفارش میکند مخاطب را به نامی بخوان که خوشش می آید."

حضرت رسول صلی الله علیه و آله معیاری ثابت برای ایجاد محبت بیان می کند و می فرماید:

"او را به نامی بخوان که بیشتر دوست دارد."

بعضی از مردان همسر خود را به عنوان " امانت خدا" صدا می زنند. ان شاء الله خواهیم گفت که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرموده اند  که زنان امانت الهی هستند نزد مردان. پیداست که زن باشنیدن این عنوان احساس افتخار می کند و مرد هم به وظیفه سنگین خود که نگهداری امانت الهی است متوجه میشود.

بعضی مردان عارف و ظریف همسران خود را با "ولی من، سرپرست من" صدا می زنند یا زنی شوهر خود را به عنوان "خدای من" نامیده است. همه و خود زن و شوهر هم می دانند که این عناوین پوششی از مزاح و ظرافت ، روی واقع و حقیقت دارد. با وجود این شنوده احساس افتخار میکند و میان زن و شوهر گرمی و صفا و محبت و وفا ایجاد می شود و از دستورات شرع مقدس هم می دانیم که او می خواهد همواره تنور عشق و محبت و صفا میان زن و شوهر گرم باشد. البته می بایست عارف روشن دل، در برابر مقدس نمایان کج اندیش همسر خود را به این عناوین صدا نزنند.آنها می توانند – و اسلام هم می خواهد که – در خلوت همسر خو د را "دلبر، عزیز، جان، روان" و ظریفتر و لطیفتر از اینها بخوانند .

اسلام به شوهران مسلمان می گوید : زن امانتی است الهی در دست شما که در شب زفاف خداوند رحمان او را آرایش کرده و لباس نو بر تنش پوشیده و به دست شما سپرده است. امانتی است که نه تنها مانند جواهر و برلیان مادی که فقط ا ز دیدنش لذت می برید ؛ بلکه عنصری با عاطفه و مهربان است که در غربت و تنهایی انیس و همدم با صفای شماست. در تمام دوران عمر آرامش دهنده ی غریزه ی سرکش  و طغیانگر شماست ، کشتزار پر برکت نسل خاندان شماست ، نگهدارنده و تربیت کننده میوه درخت وجود و پاره تن شماست، طباخ و آشپز خوراکهای رنگارنگ و لذیذ شماست ، امانت خدا را چنانکه شایسته امانتگذار است ، نگهدارید و پس از پایان دوره ی امانتداری ، او را سالم و خوش خاطره ، به صاحبش رد کنید.

و به زنان مسلمان می گوید: پس از آنکه از پدر و مادر جدا گشته و به خانه شوهر آمدید ، ششوهر را باید مانند پدر و مادر و بلکه بیش از آنها احترام کنید. شما عنوان مقدس مادری و و مادربزرگی را با تشریک مساعی او پیدا می کنید و اگر او نبود ، شما وجودی معطل و بی خاصیت باقی مانده بودید. اگر او را با زبان خود بیازارید ، خداوند متعال روزه و نماز شما را در زمان آزردگی او قبول نمی کند ؛ هر چند روزها را در روزه دارید و شبها را به نماز بایستید. و بدانید که بهترین زن مسلمان زنی است که چون شوهرش از او آزرده خاطر گردد ، هر کاری که در دست دارد زمین بگذارد و و نزد شوهر رود و خاطر او را از خود  شاد و خرسند کند. زن مسلمان باید بعد از عبادت خدا ، هیچ کتاری را برای خود لازمتر از اطاعت شوهر نداند ، بلکه اگر شوهر او را در بین نماز صدا بزند ، باید نماز خود را کوتاه کند و با ترک مستحبات ، هرچه زودتر ندای شوهر را لبیک بگوید.